Czesław Miłosz (1911-2004) – poeta, pisarz oraz badacz literatury – w 1980 roku otrzymał Literacką Nagrodę Nobla. Byłt on emerytowanym profesorem Uniwersytetu Berkeley w Kalifornii, od 1960 r. należał do Wydziału Języków i Literatur Słowiańskich tejże uczelni.

     Cz. Miłosz urodził się 30 czerwca 1911 r. w Szetejniach, przytulnym i skromnym dworku dziadków ze strony matki Weroniki – Kunatów Zygmunta i Józefy (z Syruciów). Ojciec poety Aleksander pochodził z pobliskiego dworu Serbiny i po ukończeniu Politechniki Ryskiej pracował jako inżynier, budował drogi i mosty. Dziadek, Artur Miłosz walczył w powstaniu styczniowym i ledwo zdołał uniknąć zesłania na Syberię.

     Szetejnie leżą na wschodnim brzegu Niewiaży (powiat kiejdański), około 70 kilometrów na północ od Kowna, w centrum Litwy. Tam Cz. Miłosz spędził swe dzieciństwo. Krajobrazy tej rzecznej doliny oraz mieszkających tam ludzi często spotykamy w jego utworach, w poezji i w prozie; tematyka ta najpełniej została ujęta w quasi-autobiograficznej powieści Dolina Issy, która została przetłumaczona na wiele języków.

    Do Wilna Cz. Miłosz przeniósł się w 1920 r., tam uczęszczał do Gimnazjum im. Zygmunta Augusta, a następnie na Uniwersytecie Stefana Batorego studiował prawo (Uniwersytet ukończył w 1934 r.). Pierwszy zbiór poezji wydał w 1933 r. Po otrzymaniu stypendium w 1934 r. przebywał w Paryżu, gdzie m.in. zapoznał się ze swoim dalekim krewnym, pisarzem i myślicielem Oskarem Miłoszem (1877-1939), który na młodego poetę wywarł duży wpływ.

     W 1937 r. Cz. Miłosz pracował w Warszawie, tam zresztą później spędził i lata II wojny światowej. Po wojnie pracował jako dyplomata w polskich placówkach w USA. Ucisk ustroju komunistycznej Polski stawał się coraz bardziej nie do zniesienia. W 1951 r. po skierowaniu do pracy w Paryżu, Cz. Miłosz poprosił tam o azyl polityczny. Przez prawie 10 lat mieszkał i tworzył we Francji. To właśnie w Paryżu w 1953 r. ukazała się jego książka Zniewolony umysł (po polsku i po francusku). Przełożona na angielski, niemiecki oraz na inne języki przyniosła mu ona szerokie uznanie za głęboką analizę totalitaryzmu komunistycznego; ale z drugiej strony, potępiali ją francuscy lewicowcy, oczarowani komunizmem sowieckim.

     Utwory Cz. Miłosza są znane i podziwiane na całym świecie, zachwyt i uznanie budzi również jego odważna pozycja w walce o niepodległość narodów Związku Sowieckiego. Aż cztery kraje mogą się poszczycić, iż mają jak najściślejsze powiązania z jego dorobkiem twórczym – Litwa, Polska, Francja i USA (szczególnie region Zatoki San Francisco w Północnej Kalifornii, gdzie mieszkał od dłuższego czasu i gdzie pracował na Uniwersytecie Berkeley).

    Więzi poety z Litwą i Polską bodajże najlepiej są ujęte w jego słowach, wygłoszonych 10 grudnia 1980 r. podczas Wykładu Noblowskiego w Królewskiej Akademii Szwedzkiej w Sztokholmie:

     Dobrze jest urodzić się w małym kraju, gdzie przyroda jest ludzka, na miarę człowieka, gdzie w ciągu stuleci współżyły ze sobą różne języki i różne religie. Mam na myśli Litwę, ziemię mitów i poezji. I chociaż moja rodzina już od XVI wieku posługiwała się językiem polskim, tak jak wiele rodzin w Finlandii szwedzkim, a w Irlandii angielskim, wskutek czego jestem polskim, nie litewskim poetą, krajobrazy i być może duchy Litwy nigdy mnie nie opuściły.

     Do rodzimej Litwy Cz. Miłosz powrócił 26 maja 1992 roku, po upływie ponad 50 lat nieobecności. Z tej okazji otrzymał stopień doktora honoris causa Uniwersytetu Witolda Wielkiego w Kownie, a Rada Najwyższa niepodległej Republiki Litewskiej nadała mu honorowe obywatelstwo. Odwiedził poeta również ojczyste Szetejnie; w czasach sowieckich dwór przyłączono do kołchozu – niszczycielskim działaniom nowych gospodarzy oparły się jedynie zapuszczony park oraz stuletnia stodoła.

          Jednakże unikalne piękno Doliny Rzeki pozostało w Szetejniach do powrotu poety. Kolega Cz. Miłosza z Uniwersytetu Kalifornijskiego, profesor Algirdas Avižienis pracując jako rektor Uniwersytetu Witolda Wielkiego w Kownie, rozpoczął starania o rewindykację dworu szetejńskiego dla Cz. Miłosza. Akt własności Cz. Miłoszowi wręczono 7 września 1997 r., a poeta przekazał Szetejnie w darze Fundacji Miejsc Rodzinnych Czesława Miłosza. Została odbudowana stara stodoła (świron) – jako nieduże centrum konferencyjne. Działalność fundacji jest ukierunkowana na popieranie współpracy między naukowcami, literatami, studentami Litwy, Polski, innych sąsiednich krajów.

Strona główna